Brood willen we hebben! - Giselle Nath
Honger, sociale politiek en protest tijdens Eerste Wereldoorlog in België
Voor de burgerbevolking van België had de Eerste Wereldoorlog catastrofale gevolgen. In het door de Duitsers bezette land heerste chronische hongersnood en was sprake van massale verarming. In haar boek Brood willen we hebben! gaat historica Giselle Nath na hoe het dagelijks leven was tijdens de Grote Oorlog. Ze doet dat door in te zoomen op het plattelandsdorp dorp Aartrijke en op de industriële grootstad Gent. Daarbij vergeet ze niet een kritische analyse te maken van het Nationaal Comité voor Hulp en Voeding en van de Commision for Relief in Belgium. Kortom, een boek over honger, sociale politiek en protest.
De auteur schetst in het eerste hoofdstuk een beeld van het sociaaleconomische leven in België vóór de Grote Oorlog. Dat ze de materie goed heeft bestudeerd en talrijke bronnen heeft geraadpleegd, blijkt uit de voetnoten die in de tekst zijn verwerkt. Bovendien is uit de archieven veel beeldmateriaal overgenomen. Dat komt de helderheid ten goede.
In het tweede hoofdstuk lezen we wie er achter de twee grote hulporganisaties zaten, welke doelen ze probeerden na te streven, maar ook hoe ze elkaar in de wielen reden of elkaar zelfs tegenwerkten. Het Comité National en de Commission for Relief hadden volgens de auteur te maken met problemen die zich nu nog steeds voordoen, zoals bij humanitaire hulp in bijvoorbeeld brandhaard Syrië.
Als de schrijfster de problemen van de plattelandsgemeente Aartrijke behandelt, heeft ze daar veel ruimte voor nodig, ruim twee keer zoveel als voor het beschrijven van de honger en sociale onrust in de stad Gent. De vergelijkingen en verschillen tussen deze twee gemeenschappen geven een duidelijk beeld van de problemen van vooral arbeidersgezinnen. In Aartrijke was de ellende zeker zo groot als in Gent, waar massaal werd geprotesteerd, omdat daar al arbeidersbewegingen actief waren en de mensen bijeen konden komen in buurthuizen. In Aartrijke probeerde de bevolking de sociale ellende te omzeilen met ’blauwen’: het stiekem bemachtigen van eten en brandstof achter de rug van de bezetter om.
Brood willen we hebben! is een goed geschreven boek, indrukwekkend ook, mede door de foto's die uit die tijd bewaard zijn gebleven. Op de kaft bijvoorbeeld staat een afbeelding van de gemeenteschool in Duffel medio 1916. Giselle Nath typeert de foto als volgt: ‘Afgaand op de gezichtsuitdrukking van de jongens lijkt de begeerde soep pas te volgen na de foto.'
Giselle Nath (1989) is historica. Met haar eindverhandeling won ze de prestigieuze Vlaamse Scriptieprijs 2011. Brood willen we hebben! is daar een bewerking van. Momenteel bestudeert ze als aspirant bij het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) consumentenbewegingen na 1945.
Brood willen we hebben! is verschenen bij uitgeverij Manteau en kost € 22,50
Waardering:
Boekbespreking door Gerard van Os
email mijGepubliceerd: 04-07-2014